Tot zover de ontwikkelingen van de vliegtuigen zoals wij ze tegenwoordig kennen. Maar tot nu toe ging het alleen over de buitenkant. Zet een toestel uit de jaren tachtig naast een modern verkeersvliegtuig en je ziet weinig verschil. Het is net als met auto's, de meesten lijken op elkaar. Toch is er een hoop veranderd. De revolutie heeft zich simpelweg verplaatst naar binnen. Waar vroeger in de cockpit een bonte verzameling wijzers en mechanische instrumenten zat, zien we nu een digitaal commandocentrum met schermen, computers en software. Automatisering is geen hulpmiddel meer, maar een fundament. Ieder vliegtuig weet tegenwoordig precies waar het zich bevindt, waar het naartoe gaat en wat de staat van alle apparatuur aan boord is. De piloot is steeds meer iemand die toezicht houdt op een complex netwerk van computers dat het vliegtuig bestuurt.

Ook in de cabine is de verandering onmiskenbaar. Ooit was inflight entertainment een projectiescherm waarop één film per vlucht te zien was. Dat veranderde in een persoonlijk schermpje in iedere stoel met een steeds uitgebreidere keuze aan films en andere content. Tegenwoordig is de inflight entertainment bijna achterhaald door de introductie van internet aan boord. In eerste instantie schoot het dankzij de matige snelheid, de beperkte reikwijdte en de stevige kosten niet zo heel erg op, maar dankzij snelle internetverbindingen van satellietnetwerken als Starlink kan iedere passagier streamen, werken, videobellen en hun digitale leven leiden alsof ze thuis of op kantoor zitten. Die connectiviteit heeft ook de cockpit bereikt. Informatie die vroeger versnipperd of vertraagd beschikbaar was, is nu realtime en overal toegankelijk. Weerdata, vluchtplanning, technische informatie, lastige regelgeving, alles is supersnel binnen handbereik. Voor piloten betekent dat een ongekende vooruitgang in efficiëntie en situational awareness. De luchtvaart is dankzij het gebruik van smartphones, tablets en razendsnel internet veel veiliger en voorspelbaarder geworden.

We zijn hard op weg naar een volgende stap, die van kunstmatige intelligentie, waarbij computers niet alleen ondersteunen, maar ook zelfstandig beslissingen nemen. We gaan richting een luchtvaart waarin AI een steeds grotere rol speelt. Piloten zullen minder nodig zijn om een vliegtuig veilig van A naar B te sturen. De innovatie zit al lang niet meer in materialen en vleugelprofielen, maar in data, software en connectiviteit. Zoals we overal op aarde kunnen zien, moet de mens langzaam maar zeker plaatsmaken voor computers en machines, dus ook op tien kilometer hoogte. Ik denk wel dat er op de burelen van Luchtvaartnieuws en op het internet plaats blijft voor een team van gedreven journalisten die ook de komende vijfentwintig jaar de gehele Nederlandstalige bevolking op de hoogte zullen houden van wat er zoal in het wereldwijde luchtruim gebeurt.