Trump zaaide al eerder twijfel over zijn steun voor het bondgenootschap, maar gebruikte niet eerder zulke bewoordingen. De VS zijn de officieuze leider van de NAVO. De Europese lidstaten en Canada leunen nog altijd zwaar op de Amerikaanse militaire macht, al proberen zij inmiddels haastig zelf slagvaardiger te worden.

De VS gaan zich na de oorlog met Iran zeker beraden over hun lidmaatschap van de NAVO, zei Trump tegen The Telegraph. Op de vraag van de krant of hij het lidmaatschap heroverweegt, antwoordt hij "het heroverwegen voorbij" te zijn. Buitenlandminister Marco Rubio zei dinsdag dat de VS zich moeten herbezinnen op wat de NAVO hen nog brengt.

Poetin
"Ik heb me nooit laten beïnvloeden door de NAVO. Ik heb altijd geweten dat ze een papieren tijger zijn", aldus Trump. "En Poetin weet dat trouwens ook", zei hij over de Russische president. Europese landen vrezen dat Amerikaans gemorrel aan de NAVO Rusland sterkt om zich agressiever tegen Europa op te stellen.

Trump klaagt al langer dat Europese NAVO-landen de VS niet helpen bij de oorlog met Iran. Bondgenoten steunen de Amerikaans-Israëlische operatie maar zuinig, of keerden zich er zelfs expliciet tegen. Die zou onrechtmatig en onnodig zijn.

Mark Rutte
NAVO-topman Mark Rutte heeft nog niet op de nieuwe dreigende woorden gereageerd.

De Britse premier Keir Starmer zei na Trumps uitspraken dat voor zijn land de eigen belangen vooropstaan. "De NAVO is het effectiefste militaire bondgenootschap dat de wereld ooit heeft gekend. Het heeft ons vele decennia veilig gehouden. Wij zijn volledig toegewijd aan de NAVO", aldus Starmer. "Ten tweede: ongeacht de druk, ongeacht het rumoer, neem ik besluiten in het Britse belang. Daarom ben ik kraakhelder dat dit onze oorlog niet is, dat we niet meegesleurd zullen worden." Het VK moet ook nauwer gaan samenwerken met Europa, benadrukte hij.

Het Amerikaanse parlement, waar vanouds brede steun is voor de NAVO, bepaalde voor Trumps herverkiezing dat hij het NAVO-lidmaatschap niet buiten hen om kan opzeggen. Volgens Trump-medestanders kan een president dat wel degelijk. De president gaat bovendien over de inzet van de krijgsmacht. Als Trump verklaart aangevallen NAVO-bondgenoten niet te helpen, is de alliantie al gauw een dode letter.

VK schurkt tegen EU aan
Het Verenigd Koninkrijk wil de banden met Europa en de Europese Unie weer verder aanhalen. Later dit jaar komt er een top die de samenwerking moet versterken, zei premier Keir Starmer. Het gaat hem vooral om economische samenwerking, maar ook om onder meer defensie, veiligheid en energie. "Nu de wereld een onvoorspelbaar pad bewandelt, wordt steeds duidelijker dat het in ons nationale belang op de langere termijn is om nauwer samen te werken met onze bondgenoten in Europa en de Europese Unie", aldus de premier. Brexit heeft volgens hem "diepe schade berokkend aan onze economie en de mogelijkheden om onze veiligheid te versterken en kosten voor levensonderhoud te verlagen".

Volgens Starmer wordt "in de komende weken" een top aangekondigd waarbij met de EU-landen wordt overlegd over economie, veiligheid, "gedeelde waarden, gedeelde belangen en een gedeelde toekomst". Die gaat wat hem betreft verder dan een vergelijkbaar overleg vorig jaar. "We willen ambitieuzer zijn."